Editie Maand 05 | 2018 5
Home > Editie 5 > Onderbouwing Listeria Monocytogenes aangescherpt
Later lezen of doorsturen

De NVWA zette eind 2017 via het vernieuwde informatieblad 85 nieuwe richtlijnen uit voor het beheersen van de groei van schadelijke micro-organismen gedurende de houdbaarheidsperiode. Vooral Listeria Monocytogenes staat in de schijnwerpers.

Listeria monocytogenes is een ziekteverwekkende bacterie die vooral risicovol is bij langdurig gekoeld bewaarde producten als deze zonder verhitting worden gegeten. De bacterie is in staat om bij lage temperaturen te groeien. De gevolgen kunnen ernstig zijn voor YOPI’s (kwetsbare groep consumenten: Young, Old, Pregnant, Immuno-compromised). Het grote aantal incidenten afgelopen decennium toont aan hoe groot het risico op besmetting is. De Listeria-uitbraak in Zuid-Afrika, tot nu toe de grootste ter wereld volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), kostte aan zeker 180 mensen het leven. Onderzoek van de EFSA wees uit dat met de toegenomen consumptie van kant-en-klare levensmiddelen het aantal Listeriabesmettingen is toegenomen. Daarom is in het Informatieblad 85 nieuw opgenomen dat producenten van levensmiddelen de (microbiologische) houdbaarheid van de producten die ze verkopen, terdege moeten onderbouwen. 

Onder de norm blijven

Producenten moeten ervoor garant staan dat gedurende de houdbaarheidstermijn de uitgroei van elk relevant (ziekteverwekkend) micro-organisme, en Listeria monocytogenes in het bijzonder, onder de norm blijft. Verscherpte regelgeving en toezicht van de NVWA met betrekking tot de onderbouwing van de houdbaarheid wordt de komende jaren steeds belangrijker. Veel producenten kregen recent waarschuwingen omdat deze onderbouwing niet op orde is. 

Vier methoden

Om de houdbaarheid van producten vast te stellen, kan een producent kiezen uit vier methoden: wetenschappelijke literatuur, voorspellende modellen, historische data en challenge testen. 

De methode van de wetenschappelijke literatuur is bijna niet mogelijk. Er is vaak niet voldoende literatuur beschikbaar die precies matcht met het product en het productproces in kwestie. Voor het gebruik van historische data zijn gegevens nodig van verpakkingen of porties levensmiddelen waarin Listeria monocytogenes van nature voorkwam direct na productie. Er zijn veel metingen (minimaal 100) nodig voor de betrouwbaarheid. In de praktijk is deze deelstudie daarom moeilijk uitvoerbaar.
Bij een challenge test wordt Listeria monocytogenes aan het product toegevoegd om daarna te kunnen beoordelen in welke mate de bacterie uitgroeit. Een challenge test moet volgens officiële richtlijnen worden uitgevoerd door gespecialiseerde laboratoria. Heel belangrijk is de keuze van het laboratorium en de juiste methode. Goed overleg met het laboratorium is cruciaal, omdat deze testen kostbaar zijn.

De meeste producenten geven de voorkeur aan voorspellende modellen om inzicht te krijgen in biologische veiligheid en daarmee de houdbaarheid van een product. 
Om ze te kunnen toepassen moet allereerst duidelijk zijn om welke producten het gaat en of er producten met nagenoeg dezelfde eigenschappen (parameters) kunnen worden samengevoegd tot één productgroep. Per productgroep moet je beschikken over de volgende parameters: Aw-waarde, pH-waarde, droge stof, receptuur (conserveermiddelen, zoutgehalte), verpakking, huidige houdbaarheidsdatum, opslagtempratuur en bestemming. Uiteraard moet er ook kennis van de voorspellende modellen aanwezig zijn: je moet immers weten welke gegevens je waar moet invullen en waarom. Tot slot moet je de resultaten kunnen interpreteren om tot een conclusie te komen of de gekozen houdbaarheidstermijn al dan niet gehaald kan worden. Dit vereist de nodige ervaring. Gezien het aantal waarschuwingen, lijkt die kennis niet altijd voorhanden.

Modellen 

De modellen voor voorspellende microbiologie (opgenomen in het nieuwe infoblad) waaruit een producent kan kiezen zijn onder andere ComBase en FSSP (Food Spoilage and Safety Predictor). Deze modellen zijn zonder kosten te downloaden en te gebruiken.

ComBase is een relatief eenvoudig programma, uitstekend geschikt voor levensmiddelen anders dan vlees- en visproducten, en voor levensmiddelen waaraan weinig toevoegingen zijn gedaan om de houdbaarheid te beïnvloeden. Naast de eerdergenoemde parameters kan dit model worden aangevuld met data over de toegevoegde hoeveelheid lactaten, acetaten, CO2 en nitriet om inzicht te krijgen in het effect van deze toevoegingen op de houdbaarheid en de uitgroei van Listeria monocytogenes. Helaas is het in ComBase alleen mogelijk om de effecten van de afzonderlijke toevoegingen te beoordelen.
FSSP is bij uitstek geschikt voor vis- en vleesproducten, omdat het programma in eerste instantie gebaseerd is op studies naar gerookte visproducten. Je kunt gelijktijdig meerdere toevoegingen (incl. rookcomponenten) invullen die tezamen de groei remmen. 

Ingrijpen

Wanneer de studie uitwijst dat de microbiologische veiligheid niet kan worden gegarandeerd, zijn er een aantal oplossingen. Je kunt de vermelde houdbaarheidstermijn op de verpakking aanpassen (verkorten). Als er sprake is van gasverpakking, kun je de gassamenstelling in de verpakking wijzigen: meer CO2 verhoogt het remmende effect.  
Je kunt ook overwegen om de receptuur aan te passen, zodanig dat de Aw- en/of de pH-waarde daalt. Een laatste redmiddel ten slotte is het verhogen van de reeds gebruikte of het toevoegen van nieuwe additieven. Bij de laatste twee oplossingen, moeten ook de etiketten worden aangepast. Raadpleeg zo nodig leveranciers, laboratoria en consultants. 

www.ktba.com

This article is also available in English

Bronvermeldingen:
Door content bladeren